Załącznik do uchwały Zarządy Głównego Stowarzyszenia Konserwatorów Zabytków Nr 3 z dnia 9 lipca 2026 r.

REGULAMIN PRZYZNAWANIA NAGRODY ZARZĄDU GŁÓWNEGO STOWARZYSZENIA KONSERWATORÓW ZABYTKÓW
„VITA MONUMENTIS”

PREAMBUŁA

Wśród dóbr powierzonych naszej pieczy szczególne miejsce zajmują zabytki — nie jako same tylko relikty przeszłości, lecz jako trwałe znaki pamięci, świadectwa ładu i ciągłości kultury, zobowiązanie wobec tych, którzy byli przed nami, i tych, którzy przyjdą. Naród, który nie ma szacunku dla dziedzictwa, naraża na osłabienie nie tylko materialne ślady historii, lecz również podstawy swej tożsamości.

Są osoby, których związek z dziedzictwem nie wyraża się w jednym dziele, jednej publikacji, jednej konserwacji czy jednej kadencji urzędowej, lecz w całym biegu życia. Ich praca, prowadzona przez dziesięciolecia z cierpliwością, roztropnością i wiernością zasadom, służy nie doraźnemu pożytkowi, lecz trwałości rzeczy wyższych: pamięci, pięknu, prawdzie źródła, autentyzmowi materii, godności miejsca i odpowiedzialności za wspólne dobro. To właśnie takim osobom jest dedykowana nagroda „Vita Monumentis”.

Nazwa „Vita Monumentis” oznacza życie oddane zabytkom, życie im poświęcone i przez nie ukształtowane. Wyraża przekonanie, że najwyższe zasługi dla dziedzictwa nie rodzą się z jednego dzieła ani z chwilowego powodzenia, lecz z wieloletniej, cierpliwej i wiernej służby: z pracy prowadzonej bez pośpiechu, z odwagi w chwilach zagrożenia, z roztropności w osądzie, z wierności zasadom, kiedy łatwiej byłoby od nich odstąpić. Nie jest to nagroda konkursowa, lecz akt najwyższego uznania dla tych, którzy przez wieloletnią pracę współtworzyli ethos ochrony dziedzictwa.

Nagroda ta z istoty swojej nie może podlegać rytmowi kalendarza ani przymusowi periodyczności. Jej powaga domaga się swobody sądu i powściągliwości. Nie każda chwila rodzi osobowości tej samej miary, nie każdy rok przynosi zasługi równe jej randze. Dlatego Nagroda „Vita Monumentis” może być przyznawana wyłącznie wtedy, gdy Zarząd Główny Stowarzyszenia Konserwatorów Zabytków w formie uchwały uzna, iż przedstawiona kandydatura odpowiada jej duchowi, znaczeniu i wysokim wymaganiom. Wstrzemięźliwość w nadawaniu nie osłabia jej znaczenia, lecz je umacnia.

ROZDZIAŁ 1

POSTANOWIENIA OGÓLNE

§ 1.

1. Ustanawia się Nagrodę „Vita Monumentis” w formie statuetki autorstwa prof. Czesława Dźwigaja, zwaną dalej „Nagrodą”.
2. Przedmiotem Nagrody jest całokształt długoletniej służby, ocenianej przez pryzmat jej trwałości, powagi, oddziaływania i znaczenia dla dziedzictwa oraz dla kultury konserwatorskiej.
3. Nagroda nie jest przyznawana za pojedyncze osiągnięcie, jednostkowe dzieło, publikację, realizację konserwatorską, sprawowaną funkcję ani doraźny sukces organizacyjny.

§ 2.

Nagroda ma charakter honorowy. Może jej towarzyszyć nagroda pieniężna w wysokości ustalonej uchwałą Zarządu Głównego Stowarzyszenia Konserwatorów Zabytków.

§ 3.

1. Nagroda jest przyznawana w trybie niecyklicznym.
2. Nagroda może być przyznana tej samej osobie wyłącznie jeden raz.

ROZDZIAŁ 2

PRZYZNANIE NAGRODY

§ 4.

Nagroda może być przyznana osobie fizycznej, która:

1. legitymuje się co najmniej 25-letnim stażem pracy w obszarze ochrony dziedzictwa kulturowego;
2. położyła szczególne zasługi w zakresie ochrony, konserwacji, restauracji, badań, dokumentacji, zarządzania, nauczania, działalności eksperckiej lub upowszechniania wiedzy o zabytkach;
3. swoim dorobkiem przyczyniła się w sposób trwały do zachowania substancji zabytkowej, autentyzmu, wartości historycznych, artystycznych i naukowych oraz ciągłości pamięci;
4. oddziaływała formacyjnie na środowisko ochrony dziedzictwa, umacniając jego standardy zawodowe, etyczne i intelektualne;
5. daje rękojmię odpowiedzialności za dobro wspólne i wierności zasadom ochrony zabytków.

§ 5.

1. Prawo zgłaszania kandydatur przysługuje:
   1. członkom Zarządu Głównego Stowarzyszenia Konserwatorów Zabytków;
   2. zarządom Oddziałów Terenowych Stowarzyszenia Konserwatorów Zabytków;
   3. organom ochrony zabytków;
   4. szkołom wyższym;
   5. instytucjom kultury;
   6. stowarzyszeniom twórczym i naukowym;
   7. dotychczasowym laureatom.
2. Zgłoszenie powinno zawierać: dane kandydata, uzasadnienie oraz udokumentowanie jego dorobku.

§ 6.

1. Nagrodę przyznaje Zarząd Główny Stowarzyszenia Konserwatorów Zabytków.
2. Zarząd Główny Stowarzyszenia Konserwatorów Zabytków rozpatruje zgłoszenia w trybie poufnym, kierując się wyłącznie rangą zasług, trwałością dorobku oraz zgodnością kandydatury z duchem Nagrody.
3. Nagrodę przyznaje uchwałą Zarząd Główny Stowarzyszenia Konserwatorów Zabytków większością co najmniej 2/3 głosów przy obecności co najmniej 8 członków.

ROZDZIAŁ 3

POSTANOWIENIA KOŃCOWE

§ 7.

Wręczenie Nagrody następuje w okolicznościach uroczystych, w miejscu i terminie wyznaczonych przez Zarząd Główny, z zachowaniem oprawy odpowiadającej jej wyjątkowej randze.

§ 8.

Wykładnia postanowień Regulaminu należy do Zarządu Głównego Stowarzyszenia Konserwatorów Zabytków.